Tragisch misverstand in het land van Melk en Honing

Voor wie niet weet wat die bijbelse verwijzing betekent: in de Hebreeuwse bijbel belooft God aan Mozes dat het volk Israël, na een tocht door de woestijn van veertig jaar, het land Kanaän zal innemen. Een land dat “vloeit van melk en honing,” een vruchtbare oase met water, olijfbomen, vetgemeste schapen, bloemen en bijenvolkeren die niet worden uitgeroeid door ziekte, zandstormen en droogte.

Mensen trekken graag van de woestijn naar een land met melk, honing, olijven, kaas, brood en granaatappels. Tenzij je gek bent op een dieet van kamelenbloed en sprinkhanen is de woestijn een plaats waar overleven alleen voor specialisten is weggelegd.

Wat ik hiermee wil zeggen? Merk voor de aardigheid eens op wat de bijbel niet zegt. Die heeft het niet over een land met goedgevulde pensioenkassen. Of over een land met de ene financiële meevaller na de andere. Of over een land met een onverwacht hoog begrotingsoverschot, waarmee de staatsschuld kan worden teruggedrongen.

De auteurs van de bijbel begrepen dat de echte rijkdommen van een land bestaan uit tastbare welvaart: water, vruchtbare grond, zon en een overvloed aan plantaardig en soms dierlijk voedsel. Rijkdom is nooit financieel, want geld is alleen iets waard als je er iets voor kunt krijgen dat echt intrinsieke waarde heeft.

De rijkdommen van Nederland zijn ongekend. Ze bestaan uit een over het algemeen gezonde, goed doorvoede en goed opgeleide bevolking. Uit een gematigd klimaat, vruchtbare grond, een overvloed aan water. Uit een ongekende infrastructuur (wegen, kanalen, riolen, kabels, het elektriciteitsnetwerk, enzovoort). Uit scholen en ziekenhuizen, en de meest uiteenlopende bedrijven die van alles in elkaar kunnen knutselen van Erasmusbruggen en CO2-neutrale flatgebouwen tot musicals, schimmelresistente gewassen, designer WC-brillen en kunstheupen.

Als u weer eens chagrijnig in de file staat, besef dan eens dat het bouwen van het knooppunt Ridderkerk alleen al een ongekende organisatie vergt, die kapitaal, kennis, ervaring en materiaal bijeenbrengt om een behoorlijk complex kunstwerk neer te planten in het landschap. En toch is het economisch nieuws dat we horen, van Radio 1 tot RTL-Z, één treurig, deprimerend financieel bezuinigingsverhaal.

Rijkdom heeft niets met geld te maken, in zoverre dat geld nooit meer mag zijn dan een middel om de rijkdommen die al bestaan te kunnen mobiliseren. Met andere woorden, wat je nodig hebt om knooppunt Ridderkerk aan te leggen is kennis en ervaring, organisatie, energie en materiaal. Geld gebruik je om die – al bestaande – bronnen te mobiliseren. Je bouwt geen knooppunt om geld te verdienen, je bouwt een knooppunt om welvarender te worden in reële zin, en met geld mobiliseer je de al bestaande rijkdom om die rijkdom nog groter te maken.

Economen spreken van het onderscheid tussen de reële en de financiële economie. Wanneer komt dat onderscheid in de knel te zitten? Dat gebeurt als de micro-economische en macro-economische dimensies van de economie door elkaar worden gehaald.

Dat zit zo. Op micro-economisch niveau (het niveau van individuen, bedrijven en organisaties) is het waar dat geld een equivalent is voor rijkdom. Het maakt op dat niveau niet zoveel uit of de eigenaar van supermarktketen Jumbo een miljard euro in obligaties bezit, of een miljard euro in antieke Rolls Royces, jachthavens en parkeergarages heeft gestopt. De familie kan de obligaties of de Rolls Royces verkopen en ergens anders instappen. Maar wat voor de micro-economie geldt, is op macro-economisch vlak niet van toepassing. De Nederlandse economie als geheel kan niet kiezen tussen liquiditeit of vastgoed. We kunnen de Erasmusbrug niet verkopen voor contant geld, en we kunnen het hoger onderwijs niet opheffen in ruil voor beleggingen in kopermijnen in Ecuador. Stel je voor: heel Nederland een dorre woestijn bewoond door totale analfabeten, maar wel iedere burger een miljard euro op de bank. Het is een belachelijk idee.

Het idee dat ons onophoudelijk door de strot wordt geduwd is dat we onze welvaart kunnen vergroten door te bezuinigen op de overheidsfinanciën, met andere woorden, dat de overheid “te groot” is. Het is waar dat Nederland te maken heeft met ernstige tekorten – maar die tekorten zijn op geen enkele manier financieel van aard. We hebben grote tekorten aan goede banen, getuige de honderdduizenden werklozen (en dat is nog niks vergeleken bij de sociale ramp die zich afspeelt in landen als Spanje en Portugal).

We hebben, aan de andere kant, grote overschotten aan gezonde mensen in de kracht van hun leven die willen en kunnen werken en graag zouden bijdragen aan de samenleving. En we hebben grote tekorten aan mensen in de zorg en in het onderwijs, getuige bijvoorbeeld de werkdruk en de veel te volle klassen, of neem het gebrek aan fatsoenlijke stageplaatsen. Een ander belangrijk tekort is de kwaliteit van dijken en zeeweringen, en net zo dramatisch is de staat van toezichthoudende instanties die de kwaliteit van medicijnen en voedsel in de gaten moeten houden.

Wat doe je als de economie wordt geteisterd door zowel overschotten als tekorten? Je gebruikt, onder andere, geld om het één op te heffen met het ander. Als we geld – veel geld, als het nodig is – investeren in het (kort) opleiden en aan het werk helpen van honderdduizenden werklozen neemt onze welvaart toe. We kunnen kleinere klassen krijgen, betere dijken, meer mensen in de zorg, meer duurzame energie, meer wetenschappelijk onderzoekers. Wat kost het? Geld, een virtueel goed dat we kunnen creëren op de computer. Wat levert het op? Pure welvaart.

Er wordt gezegd dat het geld op is. Dat is waar en niet waar.
Het is niet waar voor zover geld bestaat uit niets meer dan een abstracte reeks getallen op harde schijven, met nauwelijks een fysieke verschijningsvorm (laten we niet doen alsof de hoeveelheid contanten in de economie veel voorstelt). Het is waar voor zover we, sinds we onze eigen munt hebben afgestaan, onderworpen zijn aan het monopolie van de Europese Centrale Bank. Die bank moeten we dus dwingen de begrotingstekorten van de lidstaten te gaan financieren – rentevrij, want die begrotingstekorten dragen bij aan de rijkdom van de economie. Om een lang verhaal kort te maken: het begrotingstekort van de overheid is het begrotingsoverschot van de private sector.

Wat hoe dan ook een flop is, is het geloof in de maakbaarheid van de economie door bezuinigingen, privatisering en deregulering. Het idee dat je het bedrijfsleven “de ruimte” moet geven zodat het weer gaat investeren, is pure dwaasheid. De werkelijkheid is dat bedrijven niet investeren als er geen vraag is naar hun producten en diensten. Er is geen vraag als de koopkracht te laag is, en de koopkracht is te laag als de belastingen te hoog zijn en/of de overheidsuitgaven te laag.

We hebben twee belangrijke taken: weer gaan beseffen dat er een fundamenteel onderscheid is tussen werkelijke rijkdom (de reële economie) en het verschijnsel geld, dat een dienende rol moet hebben, in plaats van een doel op zich. Vervolgens, onze tweede opdracht, moeten we de Europese Centrale Bank bij zijn nekvel grijpen, zodat die al het geld laat rollen dat nodig is om de werkloosheid te bestrijden en de tekorten in zorg, infrastructuur en onderwijs op te lossen.

Er is niks ingewikkelds aan: de reële welvaart is er. Lonen stagneren maar de productiviteit en de winst zijn ongekend. Euroland kan in enkele decennia een veel duurzamer voedsel- en energievoorziening voor elkaar krijgen, arbeid eerlijker verdelen, meer vrije tijd en kwaliteit van leven scheppen en veel van de sociale misère uit de weg ruimen. Blijven we als een kip zonder kop bezuinigen, of grijpen we de ECB bij de strot, en gaan we aan de slag?

3 thoughts on “Tragisch misverstand in het land van Melk en Honing

  1. Pingback: Tragisch misverstand in het land van Melk en Honing | schulddeflatie

  2. Goed stuk! Over enkele dagen zijn er Europese verkiezingen. De SP staat helaas met haar rug naar Europa Ze zouden volgens hun eigen uitgangspunten voor een sociaal-democratisch Europa moeten staan. In plaats daarvan werken ze samen met enkele obscure communistische partijen en verlangen afschaffing van de Europese Commissie. Dwaasheid.
    De Pvda wil een 5%-procent norm voor de werkloosheid, analoog aan de 3%-norm voor het begrotingstekort. Dat lijkt mij, behalve dat het niet meer dan een gratuite inspanningsverplichting is, de kwadratuur van de cirkel. Landen in een economische recessie worden geconfronteerd met oplopende werkloosheid en oplopende begrotingstekorten. In de huidige crisis in Europa worden landen verplicht hun begrotingstekort aan te pakken. Ze worden gedwongen tot bezuinigingen die de werkloosheid nog verder opdrijven. De PvdA wil hen nu daarbij ook nog straffen omdat ze de werkloosheid op laten lopen. Dwaasheid. Het verandert niets aan de werkloosheid en creëert een Catch-22 situatie: als je bezuinigt en de oplopende werkloosheid als gevolg daarvan op de koop toeneemt, wordt je gestraft; maar als je de werkloosheid aanpakt en een oplopend begrotingstekort op de koop toe neemt, wordt je ook gestraft! Voor wie nog anders dacht, ook de PvdA heeft Keynes al lang begraven.
    Politici belijden plechtig hoe begaan ze zijn met de werkloosheid (bij werkloosheid met name met de jeugd; bij overheidsschulden met name met “onze kinderen”). Maar kijk naar de politieke praktijk, het speelt nauwelijks een rol in hun afwegingen, is enkel afgestemd op het publiek.
    Waarom doet de PvdA niets aan een serieuze aanpak van de werkloosheid op Europees niveau? Houd die schijnheilige vijf-procentsnorm maar. Daar komen ze sowieso jaren te laat mee aanzetten, en het is niet meer dan goede sier voor de Europese verkiezingen. Laat de PvdA zich sterk maken voor een Europese Centrale Bank die ten minste zo socialistisch is als die van de Sovjet-Unie,…pardon, van de Verenigde Staten! De Federal Reserve, de centrale bank van de VS, heeft tot taak om niet alleen de inflatie maar ook de werkloosheid laag te houden. En streeft daar ook naar, in de praktijk! De ECB hoeft volgens haar opdracht alleen de inflatie laag te houden, en kijkt niet naar de werkloosheid.
    De centrale bank van de VS is in deze socialistischer dan de centrale bank van de EU. Laat de PvdA tenminste streven naar een opdracht voor de ECB vergelijkbaar met die voor de Federal Reserve. En laat de SP haar afkeer van Europa varen en dit ondersteunen! Dit lijkt mij toch het aller-allerminste.

    • Bedankt! Wat betreft het beleid van de centrale bank, ik denk dat we niet veel hoeven te verwachten van het monetair beleid om iets te doen aan de werkloosheid.

      Monetair beleid gaat toch vooral over de rente. Maar een lage rente betekent op zichzelf niks, dat zien we nu: geld lenen mag goedkoop zijn, maar zonder koopkracht wordt er niet geleend en niet geïnvesteerd. We moeten het dus echt van de begroting hebben, maar daar mag de ECB zich officieel niet mee bemoeien.. Dat moet veranderen, de ECB moet overheidsschuld gaan kopen om hogere begrotingstekorten te financieren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s